सहकारीमा मर्ज वाध्यकारी व्यवस्था हुनुहुदैँन


प्रतिभा सुवेदी
अध्यक्ष– नारी चेतना केन्द्र बहुउद्देश्यी सहकारी संस्था
१ नारी चेतना केन्द्र नेपालले किन सहकारीको स्थापना ग¥यो ? यो त सामाजिक संस्था होइन र ?
समूह, बचतलाई कानुनी रुप दिन सबभन्दा उत्तम उपाय सहकारी नै हो भन्ने हामीले ठहरायौं नत्रभने ती अनौपचारिक बचत अस्तित्वमा हुदैँन थिए । ग्रामीण तहमा महिलाहरु स्वंयमले आफ्नो संस्था आफैं सञ्चालन गर्न सकुन् भन्ने हेतुले प्रवद्र्वन गर्न सहयोग ग¥यो ।
नारी चेतना केन्द्र नेपालको मुख्य उद्देश्य महिलाहरुलाई आत्मनिर्भर बन्न मद्वत गर्ने हो । आर्थिक क्रियाकलाप नगरी महिला आत्मनिर्भर हुन सक्दैनन् । २८ वर्षअघि हामीले स–सना बचत समूहहरु गठन गर्न सिकायौं । त्यही समूहले सामुदायिक विकासको काम गर्दथ्यो । ती अनौपचारिक समूहहरुलाई कानुनी रुप दिनका लागि सहकारीमा रुपान्तरण गर्न लगाइयौं । अहिले ४० वटा नारी चेतना सहकारी सञ्चालित छन् । जसमा ३५ हजार भन्दा बढी महिला मात्र सदस्य छन् । उनीहरु आत्मनिर्भरतातर्फ उन्मुख भएका छन् । हुन त नेपालमा ३४ हजार भन्दा बढी सहकारी छन् । चार हजार भन्दा बढी महिलाले मात्र सञ्चालन गरेका सहकारी छन् । तर समग्र सहकारीमा निर्णयक तहमा ५० प्रतिहत महिला आबद्व भएपनि नारीमा महिलाहरु रमाएका छन् । सफल सहकारीका रुपमा श्रीबछौली नारी चेतना बचत तथा ऋण सहकारी संस्था चितवन हो । उसले पुरस्कारसमेत पाइसकेको छ । अन्य सहकारी पनि उत्तिकै सफल छन् ।

२ सहकारीका लगानी खास कुन क्षेत्रमा फोकस छ ?
ग्रामीण क्षेत्रमा कृषि, पशुपालन, शैक्षिक ऋण लगायतमा लगानी गरेको छ । हिजो हातमा पचास रुपैयाँ पनि नभएका महिलाहरु दुई दशकअवधिमा बालबच्चालाई उच्च शिक्षा दिन सकेका छन् । महिलाहरु हरेक क्षेत्रमा सक्षम छन् । नारी चेतना केन्द्रको छानामुनी सहकारी र कृषि समूह गरी ४५ हजार भन्दा बढी एकीकृत भएका छन् ।

३ गरिबी निवारणमा सहकारीको भूमिका कत्तिको प्रभावकारी छ ?
गरिवीका बहुआयामिक समस्या हुन्छ । महिला आत्मनिर्भर हुँदा परिवारमा धेरै राहत हुन्छ । हामीले स्थानीय तहमै जेटिए निर्माण गरेका छौं । हिजो नारी चेतना केन्द्रले जे काम गर्दथ्यो अहिले सहकारीले गर्दै आएका छन् । व्यवहारमा महिलाले खुसीसाथ बढी काम गरेपनि खुसी छन् । पसल चलाएका छन् । चिया, खुद्रा पसल छ महिलाको । महिला आत्मनिर्भर भएका छन् । सहकारीले महिला आत्मर्निभर बढाएको छ । वास्तवमा गरिबी निवारणकाे मुख्य माध्यम सहकारी नै हाे ।

४ सहकारी क्षेत्रका चुनौति के छन् जस्तो लाग्छ तपाईलाई ? पछिल्लो समयमा मर्जको कुरा जोडतोडले उठाउन थालिएको छ, यसप्रति तपाईको धारणा के छ ?
महिलाले चलाएका सहकारीमा धेरै चुनौति छन् । पुरुषको आँखा पनि महिलाले चलाएका सहकारीमा नै पर्छ । महिला सहकारीले चलाएका सफल सहकारीसँग अन्य सहकारी एकीकरण गर्ने कुरा बढेर आएको छ । सञ्चालन गर्न गाह्रो, घाटामा जाँदा एकीकरण गर्ने कुरा स्वभाविकै होला तर गाउँमा सफलरुपमा सञ्चालन भएका सहकारीलाई महिलालाई डोमिनेट गर्नेगरी आएको एकीकरण कुरा हामीलाई स्वीकार्य छैन ।
राष्ट्र बैंकले चुक्ता पुँजी कम भएको बैंकलाई गाभिएर भएपनि बढाउन निर्देशन दियो । शहरमा भएका बग्रेल्ती सहकारी एकीकरण हुदाँ राम्रै हुन्छ तर गाउँमा त्यो पनि महिलाहरुले चलाएका सहकारी अरु सहकारीसँग मर्जका लागि दवाव दिनु उचित होइन ।
सहकारीमा लागेर महिलाको जनजीवन सुुधार भएको छ । एकीकरणका लागि कम्मर कसेर लागेका सहकारीका केही अगुवाहरु सबै सहकारीलाई एउटै डालोमा हालेर एकीकरणको रतान रतिरेका छन् । यो स्वीकार्य छैन । ओरियन्टलजस्तो सहकारीको कुरा र गाउँको परिवेशमा किसानले राम्रोसँग सञ्चालन गरेका कुरा फरक छ । महिला सहकारीको प्रसासशिन खर्च थोरै छ । केही सहकारीले स्थानीय स्रोत जुटाएर भवन समेत बनाएका छन् । सदस्यहरु स्थायी छन्, ऋण पनि समयमै तिर्छन् । त्यो देखेर पुरुषले सञ्चालन गरेका सहकारी धनि बनाउने अभिलाषा बोकेका छन् । नारी चेतना केन्द्रले सञ्चालन गरेका सहकारी व्यवस्थित भएर भवन बनाएका छन् । मर्जर वाध्यकारी व्यवस्था होइन् ।
यसरी आर्थिक नीति तथा एकीकरण कार्यविधिलाई आफ्नो संघसंस्थाका पुँजी वृद्वि गर्न अनुकुल व्याख्या गर्दै ग्रामीण महिलाहरुले वर्षौवर्ष लगाएर राम्रोसँग सञ्चालनमा आएका महिला सहकारीहरुमा एकीकरणका नाममा दवाव दिन थालिएको छ ।

संविधानमा समाजवाद उल्लेख गरिएको छ । विपन्न गरिबलाई सहयोग हुने सहकारी नै हो । बालबालिका, वृद्व, महिला सबैलाई सहकारी प्रमुख माध्यम हुन्छ । सहकारी ऐन २०४८ ऐनले बचत तथा ऋणले के गर्ने के गर्ने भन्ने दायरा तोकन सकेन । एक रुपैयाँ २५ जनाले उठाएर दर्ता सहकारी भयो । यो विश्वव्यापी मान्यता हो । कारोकारको हकबन्दी छैन । यी कुराहरु ऐन नियममा आएन ।

५ सहकारीबाटदिगो विकास  सम्भव देख्नुहुन्छ ?
बचत नगरी सहकारी कहाँ चल्छ ? विभिन्न प्रकृतिका सहकारीले बचत नगरी सुख छैन । बहुउद्देश्यले उद्योग गर्नपु¥यो भने लगानी चाहिन्छ । सहकारी भन्ने बित्तिकै आफ्ना सदस्यबाट पुँजी संकलन गर्नुपर्छ । नत्र त्यो दिगो हुदैँन । पुँजी संकलन नगरे संस्था धराशायी हुन्छ । आफ्नो समुदायमा भएको पैसा फेरि उत्पादन गर्ने हो । समुदायको हितमा प्रयोग गर्ने हो । त्यो भनेको समादवादी शैली हो ।
बैंकमा तरलता भएर सहकारीलाई घाटी निमोठ्न भएन । महिला वर्ग अझ गरिबीको मारमा छन् । महिलाहरुले चलाएका संस्थामा आँखा गाडेपछि कहाँबाट न्याय भयो । शिक्षा, स्वास्थ, ऋण सुविधा, तथा उत्पादनशील रोजगारीमा महिलाको पहुँच कम छ । महिलाहरुको सहकारीलाई तर्साउने गरिएको छ । सहकारीमा लेखा सफ्टवेयर राख्न सक्षम छन् ।
मर्जरका हिमायती विद्वाहरु दक्षिण कोरियाको मोडल लागू गर्न खोज्छन् । शहरलाई त काम लाग्ला तर गाउँका सहकारीलाई दक्षिण कोरियाको मोडेल काम लाग्दैन । समस्याग्रस्त सहकारीको समाधान हुनुुपर्छ ।


प्र तिक्रिया दिनुहोस !

सम्बन्धित खबरहरु

मिलिजुली कालिञ्चोक साकोसद्वारा क्यूआर कोड सेवा सुरु
पोखरामा सहकारीको संयुक्त रक्तदान कार्यक्रमः ६२ युनिट रगत संकलन
सहकारी अनुगमन प्रभावकारी बनाउन समितिद्वारा कर्मचारीहरुलाई तालिम
अमर साकोसका कर्मचारीहरुको क्षमता विकास आधारभूत तालिम सम्पन्न