कुरा सुनिदिएर मात्र पनि जोगाउन सकिन्छ आत्महत्याबाट


‘सामाजिक न्याय, जलबायु परिवर्तन र स्थानिय उद्यमशिलतासम्बन्धी अभियान’का तर्फबाट अभियन्ता रीता परियारले संचालन गर्नु भएको सामुदायिक छलफलको आजको श्रङ्खलामा कोरोना कहरका कारण बढ्दो आत्महत्या विषयमा मनोविद् डा. करूणा कुँवरले मानसिक समस्यामा परेका र आत्महत्या गर्ने सोचमा गएला मानिसहरूको कुरा सुनिदिएर पनि उनीहरूलाई बचाउन सकिने बताउनुभएको छ । कोरोनाका कारण हाल नेपालमा आत्महत्याको दर बढिरहेको भन्ने तथ्य सार्वजनिक भएकाले यसको अवस्था बुझ्न, कोरोनाको डर र जोखिमको अवस्थाबारे दर्शकहरूलाई जानकारी दिन तथा मानसिक स्वास्थ्य र आत्महत्याबारे सचेतनाका लागि आजको कार्यक्रममा शुक्रराज ट्रपिकल अस्पतालका निर्देशक डा. सागर राज भण्डारी, मनोविद डा. करूणा कुँवर, नेपाल प्रहरी अपराध अनुसन्धान विभागका प्रवक्ता एस.पी ईश्वर कार्कीको सहभागिता रहेको थियो । सूचना चौतारीको प्राविधिक समन्वयमा जुम मार्फत गरिएको उक्त छलफल हरेकपल डटकमको फेसबुक पेज मार्फत प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको थियो । यहाँ प्रस्तुत छ वक्ताहरूसँगको कुराकानीको सम्पादित अंशः

डा. करूणा कुँवर
मनोविद्

अहिलेको समय आर्थिक र सामाजिक दृष्टिले मानिसहरूका लागि निकै अप्ठेरो परिस्थित हो । त्यसै पनि विगत केहि वर्ष देखि आत्महत्याको समस्या बढेकोले यो समयलाई हामीले आत्महत्याको युग भन्न सक्छौँ । अहिले कोरोनाको अवस्थामा मानिसहरूलाई विभिन्न पुराना मानसिक समस्या र भयले आत्महत्या तिर धकेलिरहेको छ ।  यो समयमा आत्महत्या गरेका अधिकांश मानिसमा पहिलेदेखिनै मानसिक स्वास्थ्य समस्या हुनसक्छ । केहि न केहि समस्या पहिला देखि नै भएको र अहिले उपचार गर्न जान नसक्ने अवस्था आइपरेकोले पनि आत्महत्याको संख्या केहि बढेको हो कि भन्ने लाग्छ । कोरोनाका कारण व्यक्तिहरूमा आर्थिक, सामाजिक समस्याहरू आईपरे । लकडाउन यता २००० भन्दा बढिले आत्महत्या गरे, यो पहिले पहिलेको यहि अवधिको भन्दा अलि बढि हो । मानिसले आत्महत्या गर्नुका विभिन्न कारणहरू हुनसक्छन् । जुनसुकै कारणले पनि मानिसले आत्महत्या गर्नु गम्भिर विषय हो । आत्महत्या गर्ने मान्छेले पूर्व संकेतहरू प्राय व्यक्त गर्ने गर्छ । ति विषयहरूमा उसको नजिक रहेका व्यक्तिले खुलेर कुरा गर्न सक्यो भने उसलाई आत्महत्याबाट जोगाउन सकिन्छ । उसलाई कोहि त रहेछ मेरो कुरा सुनिदिने भन्ने अवस्था सिर्जना गरिदिनुपर्छ । हाम्रो समाजमा केहि गलत धारणाहरु पनि छन् जस्तो कि, जसले आत्महत्याको कुरा गर्छ उसले आत्महत्या गरिहाल्दैन भन्ने गलत मान्यता र बुझाई रहेको पाईन्छ । त्यो विलकुल गलत हो, आत्महत्या गर्नु अघि मान्छेले पटक पटक त्यस्तो संकेत गरिरहेको हुन्छ । अन्तिम चरणमा पुगेको मान्छेले समेत बाँच्ने आधार केहि न केहि आधार खोजिरहेको हुन्छ । त्यसै गरी सफल र पैसा भएको मान्छे आत्महत्या गर्दैन, हट्टाकट्टा मान्छे र बालबालिकाले आत्महत्या गर्दैन भन्ने गलत धारणा छ । तर जोकोहिमा पनि यस्तो समस्या आयो भने त्यसमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने र उसको कुरा सुनिदिनुपर्ने हुन्छ ।

मानसिक समस्या र उदासिनताका कुराहरूबाट बाहिर निसक्ने उपायबारे सिएमसी नेपालको वेबपेजमा हेर्नुभयो केहि सामग्री पाउन सक्नुहुने छ । त्यहि पेजमा हटलाईनको सेवा बारे जानकारी पनि पाउन सकिन्छ । मानिस सामाजिक प्राणि हो । अहिले मानिससँग नजिक हुन नपाउने समस्या पनि एउटा समस्या होला । मानव जीवनको सुरुवात देखि नै मानिसले संघर्ष नै गर्दै आएको हो । हामीले हाम्रा जीवनमा कतिपय गर्व गर्न लायकका काम गरेका हुन्छौँ । असफलता र कमजोरीमा मात्र ध्यान लैजानु हुदैन । हामीले आफ्नो जीवनका सकारात्मक पाटो तिर सोच लग्नुपर्छ । सामाजिक सञ्जालमा बढि नअल्मलिने, ठिक समयमा सुत्ने र समयमा खाने गर्नुपर्छ । अरू कसैमा वा आफूमा पनि डिप्रेसनको संकेत देखियो भने चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ ।

डा. सागर राज भण्डारी
निर्देशक, शुक्रराज सरुवा रोग अस्पताल

टेकु अस्पतालले आफ्नो स्रोत साधनलाई भरपूर सदुपयोग गरेर डेडिकेटेड कोरोना अस्पतालको रूपमा काम गरेको छ । स्वास्थ्यकर्मीहरूबाट बाहिर अन्यमा कोभिड संक्रमण नहोस् भनेर प्रविधिको उपयोग गरिरहेका छौँ । सुरुका दिनमा भारतबाट आउने र बोर्डर साइडबाट दशौँहजार मानिसहरू अन्य जिल्लाहरूमा गएकोले संक्रमण फैलिन गयो । सुरुका दिनमा काठमाडौँमा जिखिम हुन्छ भन्ने मानेर सुरक्षित रहन अन्य जिल्लामा गएको र पछिल्लो समय काठमाडौँ नै सुरक्षित रहेछ भनेर वा कामको शिलशिलामा यहाँ मानिसहरू फर्कने क्रम बढेसँगै संक्रमण बढेको हो । काठमाडौँको संक्रमितहरूको अवस्थालाई हेर्दा केहि दिन अघिसम्म तराई तिरबाट आउने मान्छेहरूमा बढि संक्रमण देखिएको थियो भने अहिले पछिल्लो ५-६ दिन देखि पहाडि क्षेत्रका मान्छेहरूमा संक्रमण बढि देखिएको छ । अन्यत्रको तुलनामा नेपालमा मृत्युदर कम्ति छ ।  

धुम्रपान, मद्यपान र सुर्ति सेवन बढि गर्ने बानी मानिसमा यस्तो समयमा बढ्न सक्छ, त्यसले शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यलाई झन् हानी गर्छ । हाम्रो आफ्नो व्यवहारहरूमा परिवर्तन गर्नुपर्छ । कोभिड १९ भनेको त्यस्तो प्राणघातक रोग भने होइन । संक्रमण नभएकाले सुरक्षित रहने उपाय गर्ने र लागि हालेमा र उपचार गरेमा ठूलो जोखिम छैन । । मानिसहरूमा रहेको डर र नकारात्मकता हटाउन मिडियामा  र सामाजिक सञ्जालमा सकारातमक सन्देशहरू दिइनुपर्छ । यसबाहेक आवश्यक काममा मात्र बाहिर जाने, मास्क अनिवार्य प्रयोग गर्ने, भौतिक दुरी कायम गर्ने, हातधुने वा स्यानिटाइजर प्रयोग गर्ने गरेमा धेरै हदसम्म रोकथाम हुन्छ ।

एस.पि. ईश्वर कार्की
प्रवक्ता, अपराध महाशाखा, नेपाल प्रहरी

मानिसले विभिन्न कारणहरूले आत्महत्या गर्छन् । आत्महत्या अघि पूर्व संकेतहरू विभिन्न किसिमले व्यक्त पनि गरिरहेका हुन्छन् । उनीहरूको व्यवहारमा केहि परिवर्तन भईरहेका छन् कि भनेर विशेष गरि परिवारले ध्यान दिनु पर्ने हुन्छ । समयमै ति संकेतहरू बुझेर उनीहरूलाई भरोसा दिलाउन सक्यो भने आत्महत्या गर्नबाट रोकिन सक्छन् । मानिसले डरको कारण र मानिसिक स्वास्थ्यको कारणले आत्महत्या गरिरहेका हुन्छन् । यस सम्बन्धी सचेतनाको कार्यक्रम गर्न सकियो भने पनि यसमा कमी ल्याउन सकिन्छ ।  नेपाल प्रहरीले सचेतनाको काम पनि गरिरहेको छ भने पूर्वजानकारी पाएर त्यस्ता कतिपय केसमा आत्महत्याबाट जोगाएको पनि छ । सचेतनाका सम्बन्धमा नेपाल प्रहरी एक्लैले मात्र पनि यो सचेतनाको कार्यक्रम गर्न सक्दैन । स्वास्थ्य क्षेत्रले र विद्यालयहरूले पनि यससम्बन्धी काम गर्नुपर्छ । सचेतना र उद्दारको काम नेपाल प्रहरीले गरिरहेको छ । परिवार सचेत भयो भने मानसिक समस्याहरू सुसाइडल स्टेजमा पुग्न सक्दैन ।

कमजोर आत्मबल भएको मानिसलाई आत्महत्या गर्न बाध्य पार्नु दण्डनिय अपराध हो । यस्ता घटनाहरूमा प्रहरीले अनुसन्धान गर्छ र दोषि उपर कार्वाही हुन्छ । कसैलाई आत्महत्या गर्न प्रेरित गर्‍यो वा बाध्य बनायो भने आत्महत्या दुरुत्साहनको मुद्दा लाग्छ ।

पूरा भिडियो हेर्नुहोस्ः


प्र तिक्रिया दिनुहोस !

सम्बन्धित खबरहरु

नेफ्स्कून सेवा तथा व्यवसाय अभिमुखीकरण कार्यक्रम सम्पन्‍न
चितवनमा पाचौं कार्यकुशलता तथा सिकाई व्यवस्थापन कार्यशाला सम्पन्‍न
मिलिजुली कालिञ्‍चोक साकोसमा लेखा, कानुनी व्यवस्था तथा बजारीकरण तालिम सम्पन्‍न
कास्कून साकोस व्यवस्थापन प्रमुखहरुबीच अन्तरक्रिया सुशासनमा पहिलो प्राथमिकता