सहकारी डिभिजनले जुनसुकै समयमा पनि कारवाही गर्न सक्छ


विनोदकुमार पौडेल

सहकारी अधिकृत डिभिजन सहकारी कार्यालय, दाङ

१  सहकारीहरु व्यावसायिक हुन नसकेका हुुन् ?

व्यवसायिक बन्नै नसकेको भन्न मिल्दैन । विपन्न वर्गका किसानहरुमा सहकारी पद्धतिको विषयमा जानकारी नहुनु नै अहिलेको मुख्य चुनौति हो । विपन्न वर्गका किसानहरुसँग पूँजी अभाव भएकाले पनि व्यवसायीकरण गर्न अप्ठ्यारो परेको हो । हुन त सहकारीलाई राज्यले स्वायत्त संस्था मानेको छ । पूँजी संकलन गर्ने सम्पूर्ण दायित्व स्वम् सहकारीकर्मीहरुको नै हो । आफ्नो लागि आफै गर्ने भनेर नै सहकारी संस्थाहरु स्थापना भएका हुन् । राज्यको तर्फबाट सहयोग गर्ने भनेको उनीहरुलाई विभिन्न व्यावसायिक तथा सीपमूलक तालिम दिने हो । त्यो काम राज्यले गरिरहेको छ । सहकारीमा विभिन्नखाले व्यक्तिहरु सामेल भएकाले सबै सहकारीको समस्या एउटै हो भन्न सकिदैन । डिभिजन सहकारी कार्यालयले सहकारी व्यवस्थापन र लेखा व्यवस्थापनसम्बन्धी सचेतनामूलक कार्यक्रम गरिरहेको छ । डिभिजन सहकारी कार्यालयसँग त्यति धेरै कार्यक्रम हुँदैनन् । बरु विषयगत कार्यालयहरु जस्तै कृषि विकास, महिला विकासलगायतका कार्यालयहरुबाट अनुदानका कार्यक्रमहरु सञ्चान भइरहेका छन् । यस्ता कार्यक्रमबाट सहकारीहरुले फाइदा लिन सक्नुपर्छ ।

२ सहकारीहरुको सबलीकरणका गर्न के गर्नु पर्ला । तपाईहरुको प्रयास के छन् ? हामीले गर्ने भनेको सहकारीको दर्ता, नवीकरण, खारेजी र अन्य प्रक्रियागत काम हो । त्यस्तै केही तालिम पनि हो । हामीले आफै सहकारीहरुलाई कुनै प्रकारको अनुदान र ऋण दिन सक्दैनौं । अहिले राष्ट्र बैंकले ग्रामीण स्वावलम्बन कोषलाई विपन्न वर्गको लागि ऋण तथा अनुदान दिइरहेको छ । सरकारको तर्फबाट र केही गैरसरकारी संस्थाहरुको तर्फबाट सहकारीको सबलीकरणका लागि काम भइरहेका छन् । सबै सहकारीले यस्तो सुविधा पाइसकेका छैनन् । उनीहरुको विकासका लागि अन्य निकायबाट निरन्तर सहयोग हुन जरुरी छ । सहकारी शिक्षालाई अझै प्रभावकारी ढंगले अघि बढाउनुपर्छ । नेपालजस्तो आर्थिक अवस्था कमजोर भएको मुलुकको समग्र विकासका लागि सहकारी अपरिहार्य छ । सरकारले सहकारीलाई उच्च प्राथमिकता दिदै आएको छ यसलाई निरन्तरता दिएर अझै बढीभन्दा वढी बजेट विनियोजन गर्नुपर्छ । अब सरकारले विभिन्न सचेतनामूलक तथा प्रोत्साहनमूलक कार्यक्रम ल्याएर भए पनि सहकारी संस्थाको विकासमा लाग्नुपर्छ । विपन्न वर्गका किसानहरुलाई शुरुमै सहकारी स्थापना गरेर सञ्चालन खर्च जुटाउन समस्या परिरहेको छ । उनीहरुलाई शुरुमै अनुदान रकम दिन सकेको खण्डमा अझ प्रभावकारी हुने देखिन्छ । सबैभन्दा पहिले त स्वयम् व्यक्तिहरुमा इच्छाशक्ति हुनुपर्छ । सबै काम अनुदान र सहयोगमा मात्र गर्न सकिन्छ भन्ने होइन । सहकारीकै अवधारणा पनि थोरै पूँजी धेरै व्यक्तिले संकलन गरेर ठूलो पूँजी निर्माण गर्ने हो । त्यो पूँजीले कुनै पनि ठूलो काम गर्न सक्छ । कम पूँजी भएका व्यक्तिहरुले पनि रकम संकलन गरेर ठूला काम गर्न सकिन्छ यो सबैलाई बुझाउनु अहिलेको जरुरी छ ।

३ ठूला सहकारीहरुले तपाइहरुलाई नै टेर्दैनन् ?

त्यसो होइन । सहकारीहरुले हाम्रो निर्देशन मानेकै छैनन् भन्न मिल्दैन । सरकारको नियम नमान्ने सहकारीहरुलाई हामीले खारेजसम्म गर्न सक्छौं हामीलाई त्यो अधिकार छ । तर, केही सहकारी संस्थाहरु सहकारीको मर्म अनुसार पूर्णरुपमा सञ्चालन नभएको साँचो हो । हामीले उनीहरुलाई सहकारीको नीति र पद्धतिअनुसार काम गर्न आग्रह गरिरहेका छौं । साना सहकारी संस्थाहरुमा नबुझेर गल्ती गर्ने काम भइरहेको छ भने केही ठूला सहकारीहरुले बुझेर पनि सहकारीको मर्मअनुसार काम नगरेको पाइन्छ । उनीहरुलाई सहकारी डिभिजन कार्यालयले जुनसुकै समयमा पनि कारवाही गर्न सक्छ ।

४ राप्तीका सहकारीहरुले सहकारी ऐन पालना गरेका पाउनुुभएको छ ?

हो केही सहकारीहरुले सहकारी ऐन अनुसार काम गर्न सकेका छैनन् । तर त्यो भन्दैमा सबै सहकारीहरुले सहकारी ऐन पालना गरेका छैनन् भन्न मिल्दैन । राप्तीमा केही यस्ता सहकारी पनि छन् कि मुुलुुककै नमुनाका रुपमा पनि काम गरेका छन् । उनीहरुको कार्यलाई हामीले प्रशंका पनि गर्दै आएका छौं । सहकारीका विभिन्नखाले नीति तथा नियमहरु छन् । आधारभूतरुपमा सहकारीको मर्मअनुसार काम गरे पनि भित्रभित्रै केहीले बदमासी गरेका हुन सक्छन् । बदमासी गरेको पाइएमा हामीले कारवाही गर्छौं । जो सुकैले उजुरी गरेको अबस्थामा वा हामी अनुगमन गर्न गएको बेलामा त्यस्तो पाइयो भने हामी कारवाही गर्छौं । बचत तथा ऋण सहकारीहरुले लेखा परिक्षण, साधारणसभा जस्ता अन्य कानूनी कामहरु राम्रोसँग गरेका छन् । तर, केही सहकारीहरुले गैर सदस्यहरुसँग कारोबार गर्ने गरेको गुनासो सुन्ने गरिन्छ । केही सहकारीहरुले अनुत्पादक क्षेत्रमा पनि लगानी गर्ने गरेका छन् । यसले हामीलाई भन्दा स्वयम् उनीहरुलाई नै घाटा पु¥याउछ ।

५ पछिल्लो समयमा अधिकांश कृषि सहकारी संस्थाहरु सरकारले र सायनिक मलमा दिने अनुदान पाउने आशमा मात्रै खुुल्ने गरेका हुुन् ?

हो अहिले यस क्षेत्रमा खुुल्ने कृषि सहकारी संस्थाहरु अनुदानको मभल विक्री गर्ने उद्देश्यले मात्रै खुुल्ने गरेको पाइन्छ । तर यो गलत ट्रेयन हो । कृषि सहकारीको काम मभल विक्री गर्ने मात्रै होइन । कृषि सम्बन्धी धेरै काम छन् । उनीहरुले आफ्नो विद्यानमा उल्लेख गरे अनुसार काम गर्नु पर्छ । पछिल्लो समयमा कृषि सहकारी संस्था ह्वातै वढेका छन् । जुन त्यही मभल विक्रीका लागि सबैको लक्षय देखिन्छ । यसलाई सुधार गर्न जरुरी छ । हामीले पनि उनीहरुको वार्षीक कार्यक्रममा उल्लेख गरेका काम गरे नगरेको पनि हेर्ने छौं । कृषि सहकारीमा आएको यो विकृतिको अत्य गर्न आवश्यक छ । ताकि कृषि सहकारीहरुले कृषिकै क्षेत्रमा लगानी गरेर मुुलुुकको कृषिबाटै अर्थतन्त्रको विकास होस् । कृषिबाट मुुलुुकको अर्थतन्त्रको विकास पनि सम्भावना छ भने सहकारीको मध्यमबाटै आर्थिक विकासको अझ वढी सम्भावना छ । त्यसैले सरकारले पनि सहकारीमा अर्थतन्त्रको तिनखम्वे नीति समेत अख्तियार गरेको हो । यसमा यस्ता सहकारीहरुलाई चतेनता फैलाउन आवश्यक छ । प्रस्तुती  उदय बिसी/दाङ


प्र तिक्रिया दिनुहोस !

सम्बन्धित खबरहरु

मिलिजुली कालिञ्चोक साकोसद्वारा क्यूआर कोड सेवा सुरु
पोखरामा सहकारीको संयुक्त रक्तदान कार्यक्रमः ६२ युनिट रगत संकलन
सहकारी अनुगमन प्रभावकारी बनाउन समितिद्वारा कर्मचारीहरुलाई तालिम
अमर साकोसका कर्मचारीहरुको क्षमता विकास आधारभूत तालिम सम्पन्न