साकोस समिट र एकीकृत साकोस प्रणाली


परितोष पौड्याल
नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रिय संघ(नेफ्स्कुन) यतिवेला दोश्रो साकोस समिटमा जुटेको छ । विगतको विश्लेषण गर्दै आगतको दिशानिर्देश गर्न समाज विज्ञानमा वित्तिय सहकारी समाज परिवर्तनको केन्द्र हो । यसकै कारणले मानिसकका गुणस्तरिय जीवन सम्भव छ । मानव जीवनमा आर्थिक क्षेत्रको सुदृढीकरण सामाजिक र सास्कृतिक उत्थानवाटमात्र सम्भव छ । राजनीति र संस्कृतिको एकीकरणविना आर्थिक समृद्धि सम्भव छैन, एकताविना उत्कर्ष सम्भव छैन ।
मानव जातिकोबीचमा एकता, भातृत्व र विकासका लागि मानविकीकरण र सामाजिकीकरण जस्ता विषयलाई भावनामा मात्रै होइन कार्यशैलिमै ल्याउन विभिन्न प्रविधिहरु वा समाधानहरुको विकास गरिदैछ ।
समृद्ध मुलुकको कल्पना गरिरहदा वित्तिय स्वरुपको सन्जानिलकरणको माध्यमले सदस्य सदस्य, संस्था संस्था र राष्ट्रको एकिकरण आवस्यक छ । यो एकिकरणको साधन सहकारीनै हो । मर्यादीत जीवन, श्रेष्ठ जीवन मुल्य र उत्कृष्ट नागरिक स्थापनार्थ राष्ट्रका सवै नीधिहरुले परिवर्तनलाई आत्मसाथ गर्नु पर्र्दछ । परिवर्तनको लक्ष्य अथवा साध्यपनि व्यक्ति, परिवर्तनको साधन अथवा माध्यम पनि व्यक्ति हो । व्यक्तिमा परिवर्तन ल्यायौं भने समाजमा परिवर्तन ल्याउँन सक्छौ र समाजमा परिवर्तन ल्यायांैभने राष्ट्रमा परिवर्तन ल्याउन सक्छौंै । पुँजीवाद उन्मुख समाजमा नागरिकको जीवनमा पुँजीवादी सोच विकास र पुँजीको स्तरमा वृद्धि र परिवर्तन ल्याउन हरेक नागरिकलाइ सम्पुर्ण वित्तिय समाधान उपलब्ध गराउन राज्य उत्तरदायी हुनु पर्दछ ।

यही पुँजीकरणको विकासका लागि नागरिकहरले आपसि सहयोगको माध्यमवाट स्वतःस्फूत रुपमा वित्तीय सहकारीको स्थापना गरेर गर्ने गर्दछन । सदस्यहरुलाई वित्तिय स्वतन्त्रता, आत्मनिर्भर र स्वाधिनता प्राप्तीका लागि सहयोग पु¥याउने, सदस्यहरुलाई उनीहरुको पैसा व्यवस्थापन र धन सृजना गर्ने, नागरिकहरुलाई स्वीकार योग्य अन्य सम्पुर्ण वित्तिय समाधान दिन वित्तीय सहकारीको सञ्चालन, व्यवस्थापन र विकास गर्ने अभ्यास विश्वव्यापि छ । यो अभ्यास देशहरुको विशिष्टतामा देखिने राजनीतिक स्थिति, नागरिकहरुको सामाजिक तथा आर्थिक अवस्था, प्रविधीको आन्तरिकीकरण र प्रयोग, वित्तिय संस्थाहरुका प्रवर्दन र विकास, जनसंख्या र वित्तिय संघ संस्था संग मानिसहरुको कारोबार गर्ने बानी,बजारमा उपलब्ध लगानीका अवसर तथा क्षेत्रहरु र व्यवसायको वित्तिय विकासको दर आदिले नेपालको बित्तबजारमा प्रभाव जमाइरहेका छन ।
प्रतिस्पर्धी वित्त वजारमा वित्तिय सहकारीहरुले प्रतिस्पर्धात्मक स्थान हासिल गर्न जरुरी छ ।

वचत तथा ऋण सहकारीको वृद्धि र विकासको लागि वित्त वजारमा नवप्रवर्तन, उत्पादन र सेवाको गुणस्तर तथा सेवाको अनुभवका आधारमा विश्व मानचित्र (खासगरि द.कोरिया र क्यानडा)मा एकिकृत साकोस प्रणालीको सफलताले मानव विकास सुचांकमा नयाँ आयाम ल्याएको छ । सहकारी सिद्धान्त सहकारी सहकारी वीच सहयोग र आधार मुल्य ऐक्यवद्धताको जगको पृष्टभूमीमा साकोसहरुको संस्थागत विकासलाई एउटा मापदण्डमा पु¥याउन विश्वमा देखिएका यी उच्चतम प्रविधि र उत्तम अभ्यासको माध्यमवाट व्यवस्थापन गर्न एकिकृत साकोसको प्रणालीको अहम भूमिका रहेको छ । एकिकृत प्रणालीको विस्तारित स्वरुप विश्व ऋण परिषदको सृखलामा एसियाली ऋण महासंघ मार्फत नेफ्स्कून हुँदै यसको विस्तार प्रारम्भिक साकोससम्म पुग्दै छ । खासगरि वित्त विकास, वचत तथा ऋणको लगानीमा व्याज अन्तर, मुल्य निर्धारण, सन्चालका सिद्धान्तहरुको अवलम्वन, साकोसको प्रभावकारीताको अनुपातिक वित्तिय वृद्धि सुचांक, पुँजी निर्माण, कार्यदक्षता र वित्तिय कार्यसम्पादनमा एकिकृत प्रणालीको विकास एकिकृत साकोस प्रणालीका आधारभूत विषयहरु हुन । जोखिम व्यवस्थापनमा ऋण गुणस्तर ः व्याजदर, तरलता, कारोवार, कानूनी प्रावधान, प्रतिफलको दर, रणनीतिक निक्षेपण, छवि निमाणको विषयमा यो प्रणालीले सयुक्त कार्यसम्पादन गर्दछ ।

सदस्यहरुनै संस्थाको पुँजी हुन उनिहरुको जीवनस्तर उकास्न प्रविधिको हस्तान्तरण गर्ने जस्तो ः वित्तिय साक्षरता, कृर्षि वित्ति, लघुवित्त, वित्तिय परामर्ष, व्यवसाय विकास केन्द्र वित्तिय क्षेत्रका अतिरिक्त सामाजिक शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगार, खाद्य संप्रभुक्ता, आवास र आत्म सम्मान जस्ता विषय र साकोस संस्कृतिको निर्माणको साकोसहरुको सन्जालीकरण आवस्यक हन्छ । सन्जालिकरणमा सुशासन र सन्चालनका लागि चारवटा पक्षहरु ः शुसासन र स्व अनुशासन, सन्चालनमा गुणस्तरियता, श्रोत तथा साधन संकलन र वाँडफाँड र करारिय ऐक्यवद्धता हुन । यो प्रणालीमा प्रारम्भिक संस्था अर्थात साकोहरु केन्द्रिय संघमा मात्र आवद्ध रहन्छन र स्थानिय स्तरमा आवस्यकता, प्रभाव तथा न्यूनतम मापदण्डको आधारमा जिल्ला समितिहरु वन्दछन । त्यसैगरि यो विधिमा नीतिगत सर्वोच्चता केन्द्रिय संघको र कार्यकारीणी स्वाधिनता जिल्ला समितिको स्थापना गरिन्छ । यी जिल्ला समितिहरु निर्वाचित वा मनोनित हुन्छन यही समितिको माध्यम हुदै केन्द्रिय प्रतिनीधिको छनौट गरिन्छ । एकिकृत साकोस प्रणालीको यही सन्देशलाई संस्थागत गर्न र आगामि दिनहरुमा साकोसको वृद्धि र विकासको रुपरेखा तयार गर्न यो समिट केन्द्रित हुदै छ । (पौड्याल नेफस्कुनको महासचिव हुनुहुन्छ )


प्र तिक्रिया दिनुहोस !

सम्बन्धित खबरहरु

कोपोमिसमा समष्टिगत विवरण दाखिला सम्बन्धी अभिमुखिकरण सम्पन्न
हरिवन नगरपालिकामा सहकारी सचेतीकरण कार्यक्रम सम्पन्न
घोराहीमा साकोसहरुका लागि वार्षिक योजना तथा बजेट निर्माण तालिम सञ्चालन
तामाकोसी क्लष्टरको १४औं कार्यकुशलता तथा सिकाई व्यवस्थापन कार्यशाला सम्पन्न