सहकारीको प्रबद्र्वन गर्न नै मेरो ध्यान जानेछ


केदार मानन्धर
सञ्चालक– राष्ट्रिय सहकारी विकास बोर्ड
तपाई राष्ट्रिय सहकारी विकास बोर्डको सञ्चालकमा नियुक्त हुनुभएको छ, के छन् तपाईका एजेन्डा ?
सहकरी विकास बोर्डमा सरकारले मसहित अरु सहकारीकर्मीहरुलाई पनि बोर्डको सञ्चालकमा नियुक्त गरेको छ । मेरो मुख्य एजेन्डा भनेको सहकारीको प्रवद्र्वन गर्ने हो । सहकारीका समस्याहरु कसरी समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने कुरामा मेरो ध्यान जानेछ । बोर्डमा मसहित सबै विकास क्षेत्रका साथीहरु पनि रहेकाले बोर्डलाई सहकारी प्रवद्र्वनतर्फ अझ अग्रसर बनाउने मेरो भूमिका हुनेछ । त्यसका लागि सहकारीका समस्याहरु पहिचान गर्नुप¥यो, निराकरणका लागि ध्यान जानेछ । सहकारी ऐनको मस्यौदा मन्त्रालयमा पुगेको छ । ऐन छिटो पारित गरी ल्याउनका लागि जोड दिनेछु । kedar manandar
सहकारी ऐन निर्माणमा किन ढिलाई भएको जस्तो लाग्छ तपाईलाई ?
निश्चित रुपमा सहकारी ऐन मस्यौदा बनाउने क्रममा सहकारीकर्मीबीच कम छलफल भएको र केही बिमती रहेको पाइयो । सहकारी ऐन २०४८ कोे भावना नमर्नेगरी सहकारी ऐन ल्याउनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो । २०४८ को सहकारीले सहकारीको प्रबद्र्वनमा टेवा पु¥याएको छ । केही साथीहरुको विमती छन् भने सहकारी आन्दोलनका साथीहरुलाई एकीकृत गरी उहाँहरुको भावना समेट्ने गरी बोर्डमा तथा मन्त्रालयमा छलफल गरेर हामी अघि बढ्ने छौं ।
विकास बोर्डले २० वर्षे सहकारी विकास रणनीति निर्माण गर्न थालेको छ । कस्तो रणनीति बनाउने तयारीमा हुनुहुन्छ ?
सहकारी ऐन २०४८ पछि सहकारी दर्ता क्रम च्याउजस्तै बढे । यति धेरै मानिस सहकारीमा आबद्व भए तर सहकारीको गन्तव्य नै निश्चित भइसकेको छैन् । सहकारी आन्दोलन कहाँसम्म पुग्छ भन्ने नै निश्चित छैन । ऐन बनाउने बेला सहकारी अभियान यत्रो मुमेन्ट होला भन्ने नै परिकल्पना नै गरिएको थिएन । अब २० वर्षको रणनीति बनाएर प्रत्येक पाँच पाँच वर्षमा के के गर्ने भन्ने हामीले रणनीति बनाउन लागेका हौं । सहकारीको आन्दोलनबाट आर्थिक सक्षम सबल बनाउछौं भन्ने तयारीका साथ रणनीति बनाउन लागेका हौं ।
अधिकांश सहकारी बचत तथा ऋणमा मात्र केन्द्रित भए, अब सहकारीलाई उत्पादनशील क्षेत्रमा कसरी लैजान सकिएला ?
मेरो विचारमा सहकारीको अन्तराष्ट्रिय अभ्यास हेरौं । बचत तथा ऋण भन्दा उपभोक्ता तथा उत्पादनशील क्षेत्रका काम सहकारीले गरेका छन् । तर जुनसुकै सहकारीलाई अघि बढाउन पूँजीको आवश्यकता छ । अहिले पूँजी सही ठाउँमा छ । किनभने बचत तथा ऋण सहकारीले पैसाको किनबेच मात्र गर्ने होइन । धेरै सहकारीको संचित कोषमा रहेको पैसा जोड्दा निकै ठूलो पूँजी बन्छ । अब त्यो पैसा सदस्यहरुले उपभोग गर्ने भन्दा पनि कृषि, हाइड्रोे, उपभोक्ता सहकारी तथा सेवामूलक काममा लगानी गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्दछ । हामी त्यसैको अभियानमा लागेका छौं ।
अब कसरी सहकारी उत्पादनशील क्षेत्रमा जालान् ? पैसाको किनबेच गर्न अरु काम भन्दा सजिलो छ । सहकारीले नै उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्ने कि, सहकारीका सदस्यहरुले उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्ने हो ?
सहकारीमा बचत भएको सदस्यकै पैसा हो । ऐन परिमार्जन गरेर विशेष किसिमको सहकारी खोलेर उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गर्न सकिन्छ । सहकारी सहकारी मिलेर हाइड्रो, अस्पताल खोल्न सकिने प्रावधान ल्याउन जरुरी छ । सहकारीबाट ठूला उद्योगहरु आउन सकिरहेको छैन् । अस्पतालमा भने सहकारीले लगानी गर्न थालेका छन् । मनमोहन, महेन्द्रनारायण निधी मेमोरिअल, गणेशमान सिंह मेमोरिअल लगायतका अस्पतालमा सहकारीले लगानी गरेका छन् । त्यस्तै अब कृषि र उद्योगमा पनि सहकारीले लगानी गर्न सक्छन् ।

kedar edit

कतिपय सहकारीले निक्षेप फिर्ता गर्न सकेका छैनन् । सहकारीविरुद्व सडक आन्दोलन पनि गरिए, सहकारीका त्यस्ता समस्या कसरी सामाधान गर्न सकिन्छ ?
निश्चित रुपमा सहकारीबाट ११ अर्ब निक्षेपकर्ताले निक्षेप पाउन नसकेको भनियो । यसमा नियमन, अनुगमन पक्षको कमजोरी रहेकोको भन्नेमा त दुईमत नै छैन । दुर्भाग्य के छ भने राष्ट्र बैंकबाट अनुमतीप्राप्त शेयर मार्केट, गोरखा विकास बैंकबाट नेपाली जनताको सय अरब जति रकम डुबेको छ । तर बैंकमा राखिएको पैसा सर्वसाधारणको भन्दा धनाढ्य वर्गको डुबेकाले खासै प्रभाव परेन होला । सहकारीमा पसल थाप्ने, सामान्य मजदुरी गर्नेको पनि पैसा हुन्छ । त्यसकारण सहकारीले निक्षेप फिर्ता गर्न नसकेको कुरा चर्चामा आएको हो । सहकारीको समस्या समाधान गर्न एकदमै सजिलो छ । सरकारले उनीहरुको सम्पत्ति भ्यालुएसन गर्ने, सहकारी अभियानबाट सुक्ष्म अध्ययन गर्ने हो भने सहकारीको समस्या समाधान गर्न खासै समस्या छैन् । आयोग बनाएर मात्र हुदैँन । सुक्ष्म ढंगले अध्ययन गरी निचोडमा पुग्न सकियो भने सामान्य जनताको पैसा फिर्ता गराउन सकिन्छ ।
सहकारीका समस्या समाधान गर्न सहकारी ऐनमा केही बुँदा थपेर सम्पत्ति व्यवस्थापन समिति गठन गर्ने भनिएको थियो । यसो हुन सकेमा सहकारीका समस्या समाधान होलान् ?
सहकारी विकास बोर्डमा हामी सबै सहकारीकर्मी छौं । संघमा सहकारीमा लागेका व्यक्ति भन्दा राजनीतिमा लागेका व्यक्ति नियुक्ती गर्ने परिपाटी थियो । त्यसो हुनाले सहकारीका समस्याहरु उहाँहरुलाई पहिचान नै भएन । र अहिले हामी आफैं प्रारम्भीक सहकारी संस्था चलाउँछौं । त्यसको पीरमर्का थाहा छ । आगामी दिनमा हुन सक्ने जोखिम पनि थाहा छ । त्यसले गर्दा छिट्टै ऐन परिमार्जन गरेर हामी सहकारीका समस्या समाधान गर्न जोड दिन्छौं ।
सहकारी स्वनियमनमा चल्ने संस्था भएपनि अधिकांश सहकारी स्वनियमनमा चल्न सकेको पाइदैँन, नियामक निकायको पनि बलियो उपस्थिति देखिदैँन, यस्तो अवस्थामा सहकारीलाई कसरी व्यवस्थित गर्न सकिएला ?
सहकारी भनेको स्वनियमनमै चल्ने संस्था हो । सहकारी बिग्रदै जानुमा नियामक निकाय कमजोर भएर नै हो । यसको अर्थ सरकारी नियामक निकाय सक्रिय हुनुपर्छ भन्ने हो । तर सहकारीमा हस्तक्षेप हुनुहुदैँन । सहकारीमा हस्तक्षेप हुदाँ पञ्चायत कालका साझा सहकारीको जस्तो हुन्छ । स्वनियमनमा चलाउनका लागि सदस्यबीच मात्र कारोबार गर्नुपर्छ । सदस्यलाई तालिम, शिक्षाको खाँचो छ । सबै सदस्यलाई तालिम, शिक्षा दिन सक्यो भने स्वनियमनको अभ्यासलाई व्यवहारमा उतार्न सकिन्छ । यसो गर्दा सहकारीका सदस्यको जोखिम न्यून हुन्छ ।
सहकारीका शेयर सदस्य क्रियाशील नै नभएको पाइन्छ, यसले सहकारी व्यवस्थित हुन नसक्नुमा भूमिका खेलेको हो कि ?
सहकारीका शेयर सदस्य क्रियाशील नहुनु नै अहिलेको मुख्य समस्या हो । सहकारीका सदस्य क्रियाशील हुन नसक्दा नै सहकारीमा समस्या बढेको छ । सहकारीलाई बैंकको रुपमा चलाउन खोजियो । सहकारीलाई फाइनान्स भनियो । सहकारी सदस्यकेन्द्रित रुपमा नै सञ्चालन गर्न सकियो भने सहकारीका धेरै समस्या समाधान हुनेछन् । हामीले त्यो प्रयास गर्न जरुरी छ ।

kedar 2
पछिल्लो समयमा नेशनल कोअपरेटर्स एलाईन्स गठन भएको छ, यसले सहकारी क्षेत्रमा कस्तो भूमिका खेल्छ ? सहकारी क्षेत्रमा यसको प्रभाव के रह्यो ?
राष्ट्रिय रुपमै नेशनल कोअपरेटर्स एलाईन्स गठन भएको छ । यसलाई प्रजातान्त्रिक विचारधाराका सहकारीकर्मीहरुको संगठन भनियो । यसभन्दा अगाडि विभिन्न ठाउँबाट सहकारीमा राजनीतिकरण गर्ने कोशिस गरियो । यसलाई शुद्विकरण गर्न हामीले एलाईन्स गठन गरेका हौं । एलाईन्समार्फत राष्ट्रिय संघदेखि प्रारम्भिक तहसम्मका सहकारीलाई सुरक्षित गर्ने वातावरण तयार गरेका छौं ।
काठमाडौं जिल्ला सहकारी संघको चुनाव नजिकिदैं छ, अबको नेतृत्व कस्तो आउनुपर्छ ?
निश्चितरुपमा काठमाडौं भनेको सहकारीको सबैभन्दा ठूलो कारोबार हुने ठाउँ हो । सहकारी आन्दोलन काठमाडौंबाट नेतृत्व भइरहेको छ । त्यसकारण हिजोको सदस्यता १८ सय २० सदस्य बनाएर मात्र पुग्दैन् । अबको नेतृत्वले सहकारी व्यवस्थित गर्नेतर्फ ध्यान दिनु पर्छ । सहकारीे अभियानलाई दिशानिर्देश गर्न सक्ने टिमले सहकारी संघको अबको नेतृत्व लिनु पर्छ । त्यस्तै नयाँ ढंगले सहकारी सञ्चालन गर्न सक्ने युवापुस्ता र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासलाई आत्मसात गर्न सक्ने नेतृत्वको खाँचो छ । काठमाडौंमा सञ्चालन भएका कतिपय सहकारी संघमा आबद्द छैनन्, तीनलाई आबद्द गराउन जरुरी छ र आबद्द भएकालाई आवश्यक सेवा दिनेतर्फ अब संघले सोच्नुपर्छ ।
अन्य जिल्लामा पनि अधिकांश सहकारीका संघहरुले सीमित सहकारी बोकेर हिडेको पाइन्छ । यसलाई चिर्दै बढी भन्दा बढीलाई संघहरुमा आबद्वता गराउन के गर्नुपर्ला ?
साना साना सहकारी बनाउने, झोलामा राख्ने र आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्ने परिपाटि सहकारीका विभिन्न संघहरुमा छ । अब सक्षम प्रारम्भिक सहकारी संस्थाका प्रतिनिधिले नै जिल्ला संघ हाँक्नुपर्छ र हाक्नेछन् । त्यस्ता सहकारीलाई गोलबन्द गरेर हामी अघि बढ्छौं ।
पछिल्लो समयमा तपाईहरु सहकारीमार्फत स्वास्थ्य क्षेत्रमा क्रियाक्रिल हुनुभएको छ ? सहकारीले सञ्चालन गरेको अस्पताल अरुभन्दा कसरी फरक हुन्छ ?
हामीले सहकारीमार्फत गणेशमान सिंह मेमोरिअल अस्पताल सञ्चालनमा ल्याएका छौं । निजी क्षेत्रले सञ्चालन गरेको अस्पतालमा सर्वसाधारणको पहुँच पुग्दैन् । त्यस्तै सरकारी हस्पतालमा पनि कोटा कम हुने भएकाले उपचार पाउन सक्दैनन् । तर सहकारीले चलाएको अस्पतालमा सर्वसाधारणको सहजै पहुँच पुग्नेछ ।

 प्रस्तुतीः तुलसी सुवेदी


प्र तिक्रिया दिनुहोस !

सम्बन्धित खबरहरु

को अपरेटिभ म्यानेजमेन्ट कोर्ष निर्माणका लागि सम्झौता
सहकारी क्षेत्रलाई अग्र पंक्तिमा राख्दै बुस्टर खोप उपलब्ध गराइने
काभ्रेली सहकारीकर्मीहरुसँग नेफ्स्कूनको अन्तरक्रिया
बागमती प्रदेश सहकारी संघको प्रथम वार्षिक साधारण सभा सम्पन्न