हामीले सहकारी आन्दोलनको संस्कृति जोगाउनका लागि एलाईन्सको गठन गरेका हौं


सहकारी अभियानमा अहिले स्पष्ट रूपमा विभिन्न राजनीतिक धार देखिएका छन् । नेकपा (एमाले)ले भित्रि रूपमा सहकारीमा राजनीति गरिरहेको छ र सहकारीका विभिन्न स्तरका संघहरूको नेतृत्व हात पार्न सफल भएको छ । सहकारीको संस्थागत विकासको प्रारम्भ गरेको दावि गर्ने नेपाली काँग्रेस पक्षधरले सहकारी अभियानको नेतृत्व गुमाएको अवस्थामा आफू रहेका संघहरू भित्र र त्यो भन्दा बाहिर रहेर पनि सहकारीमा आफ्नो वर्चश्व कायम राख्न प्रयासरत छ । संघहरूमा आफ्नो पकड कमजोर रहेको अवस्थामा संगठित हुन काँग्रेसले अलग्गै सामाजिक संस्था दर्ता गरेर त्यसमार्फत सहकारी अभियानमा आफ्नो विचारलाई प्रवाहित गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । केहि महिना अघि मात्र त्यस संस्था अर्थात नेशनल को–अपरेटर्स एलाईन्स नेपालको प्रथम महाधिवेशन सम्पन्न भई नयाँ नेतृत्व चयन भएको छ । यसै सन्दर्भमा एलाईन्सका अध्यक्ष डिल्ली तिवारीसँग सहकारी नेपालले सहकारी मेचमा समसामयिक विषयमा गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश प्रस्तुत छ , (सं) ।
नेशनल को–अपरेटर्स एलाईन्सको नवनिवार्चित नेतृत्वले अहिले के गर्दै छ ?
एलाइन्स अहिले दुईवटा कार्य गर्दैछ । क) आन्तरिक व्यवस्थापन र संगठन विस्तार ख) पोलिसी एडभोकेसी ।
केहि वर्ष अघिमात्र स्थापना भएको एलाईन्सलाई विभिन्न पक्षबाट सशक्त बनाउन जरूरी छ र त्यसैको व्यवस्थापनमा हामी लागेका छौँ । मैले यहाँ उल्लेख गर्न जरूरी छ, सहकारी आन्दोलन प्रजातन्त्रको उपज हो । तर जसले सुरुवात ग¥यो अहिले उसैलाई बाहिर पारिएको अवस्था छ । प्रजातान्त्रिक विचारका व्यक्तिहरूको सहभागिता बिना सहकारी आन्दोलनले आशातित उपलब्धी हासिल गर्न सक्दैन । सहकारी आन्दोलनमा प्रजातन्त्रबादी साथीहरुको उपस्थिती नेतृत्वतहमा थोरै भएको छ । प्रजातन्त्रवादीहरुले यो आन्दोलनलाई स्वतन्त्र आन्दोलनकोरुपमा विकास गर्नुपर्छ र गरेका छन् । यसमा आवश्यकताअनुसार मान्छेहरु जोडिनसक्छ र आवश्यकताअनुसार बाहिरन पनि सक्छ । कुनै वर्ग, जाती वा पार्टीको हस्तक्षेप, नियन्त्रण, निर्देशन हुनुहुदैँन भन्ने सहकारी आन्दोलनको मूल मर्म हो । बीचमा राजनीतिक रुपमा हस्तक्षेप भयो र राजनीतिक आस्थाका आधारमा यसमा व्यक्तिहरूको प्रवेश गराउने अभ्यास भयो । त्यस अवस्थामा हामीले सहकारी आन्दोलनको संस्कृति जोगाउनका लागि एलाईन्सको गठन गरेका हौं । गठन पश्चात हामीले यसलाई विभिन्न जिल्लासम्म विस्तारित पनि ग¥यौँ । गठन र विस्तारले मात्र पुग्दैन, यसलाई सहकारी अभियानमा निरन्तर योगदान पु¥याउने संस्थाको रूपमा स्थापित गर्न राम्रो व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ, अब हामीले गर्नुपर्ने भनेको व्यवस्थापन हो । यसको कार्यालय व्यवस्थापन गर्ने, नीति निर्माण गर्ने, सदस्यता विस्तार गर्ने, संगठन निर्माणको कार्य गर्ने र केन्द्रियदेखि वडा तहसम्मको सांगठनिक संरचना निर्माण गरी सञ्चालन गर्ने विधि निर्माण गर्ने कार्यमा लागेका छौं .
पोलिसी एडभोकेसी भनेको कस्तो हो?
नेपालको संबिधान २०७२ जारी भएको छ । हाम्रो चाहना नेपालको संघीय लोकतान्त्रिक संबिधान २०७२ मा ‘सहकारी अर्थव्यवस्थालाई राज्यले आर्थिक प्रणालीको रुपमा विकसित गर्नेछ ।’ भन्नेछ सम्बोधन भएको छ ।
त्यस्तै सहकारी ऐन २०७२ मस्यौदा भई मन्त्रालयमा छ, सहकारी ऐनलाई सहकारी आन्दोलनको प्रर्वद्धन, विकास र विस्तारमा सहयोगी हुने गरी निर्माण गर्ने र सहकारी मैत्री ऐन बनाउने हाम्रो प्राथमिकता हो र प्रयासमा लागिरहेका छौं । यसका लागि नेशनल को–अपरेटर्स एलाईन्स नेपालबाट सम्मानीय प्रधानमन्त्री संबिधानसभा सचिवालय कानूनमन्त्री, माननीय सभाषद्ज्यूहरु, गर्भनर, सचिव ज्यूहरुसँग पटक पटक संवाद र छलफल गरेका छौं ।
सहकारीमा बामपन्थीको बर्चस्व बढी भयो, त्यसको डिफेन्समा एलाईन्स गठन भएको हो ?
यर्थाथमा त्यो हैन तर पनि एउटा पक्ष हुनसक्छ । मैले भनिसकेँ सहकारी आन्दोलन प्रजातन्त्रवादीहरुको आन्दोलन हो । प्रजातन्त्रको बढी अभ्यास सहकारीमा नै हुन्छ । एक व्यक्ति एक भोटको व्यवस्था हुन्छ सहकारीमा, प्रजातान्त्रिक नियन्त्रण हुन्छ, पूँजीको आधारमा होइन सदस्यको समान मतका आधारमा निर्णय हुन्छ । कुनै पनि समुदायमा प्रजातन्त्रको अभ्यास गर्ने पद्दति सहकारी नै हो । तर सहकारी कम्युन चाहीँ होइन, जसरी बामपन्थीहरुले कोअपरेटिभ कम्युनबाट परिमार्जित भएको हो भन्ने गर्छन् त्यो बिल्कुलै गलत हो । सम्पत्ति माथि व्यक्तिको अधिकार हुन्छ भन्ने कुरा प्रजातन्त्रले स्विकारेको छ र सहकारीले पनि यसै कुरालाई स्विकार्छ तर कम्युनमा व्यक्तिको सम्पत्तिमाथि अधिकार हुँदैन, यसबाटै स्पष्ट हुन्छ सहकारी कुन विचारको उपज हो भनेर । कोअपरेटिभलाई कम्युनमा रुपान्तरण गरिदिए भने के हुन्छ त ? सदस्यबाहेक अन्यन्त्र कतैबाट निर्दे्शित र नियन्त्रित भएर सहकारी चल्न सक्दैन । पञ्चायतकालमा हाम्रो देशमा सहकारी सरकारबाट निर्देशित थियो त्यसको विकासको अवस्था सबैलाई थाहा छ । अहिले पनि बामपन्थीद्वारा शाषित देशहरूमा सहकारी अभियान सफल देखिँदैन । अभियानको विकासका लागि स्वतन्त्रता आवश्यक हुन्छ, स्वतन्त्रता तबमात्र सम्भव हुन्छ जव यस अभियानलाई प्रजातान्त्रिक विचारका व्यक्तिहरूले नेतृत्व गर्छन् । नेपालको सहकारी आन्दोलनको सुरुवात प्रजातान्त्रिक विचारका व्यक्तिहरूले गरेका हुन् तर अहिले उनीहरूको पहुँचभन्दा बाहिर जान लागेको छ । यसबाट जोगाउन खोजेका हौँ, यस अर्थमा प्रतिरक्षा भन्ने हो भने त्यो ठिकै हो ।
प्रजातान्त्रिक विचार भनेर तपाईंले काँग्रेस भन्न खोज्नुभएको हो ?
काँग्रेस नै भन्ने छैन, प्रजातन्त्रमा आस्था राख्नेले मात्र सहकारी अभियानलाई सहि बाटोमा लान सक्छ भन्ने मेरो भनाई हो । यद्यपी हामीले यथार्थलाई स्विकार्नै पर्छ, नेपालमा सहकारी आन्दोलनको सुरुवात नेपाली काँग्रेसले गरेको हो र काँग्रेसले सहकारी भित्रको नेतृत्व गर्दै कसैलाई विचारको आधारमा यो अभियानमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा निषेध गर्ने काम गरेन । तर जब यसको नेतृत्व तहमा बामपन्थीहरू पुगे, उनीहरूले यसलाई आफ्नो संगठन विस्तारको माध्यम बनाउन थाले, स्वतन्त्र व्यक्तिलाई निषेध गर्ने तिर लागे । त्यसो गर्दा सहकारी आन्दोलनको संस्कृति मर्छ भनेर बचाउनका लागि अभियानकारुपमा हामी लागिपरेका छौं ।
एलाईन्स गठन भएको लामो समय भइसक्दा पनि धेरै सहकारीका नेतृत्वतहमा चुनाव भइसके, तर पनि एलाईन्सले सफलता हात पार्न सकेको छैन् नि ?
चुनावमा सफल हुनु नहुनु भनेको अलग कुरा हो, हामीले आफ्नो अभियानलाई जारी राखेका छौँ । प्रजातन्त्रबादीहरु संगठित नभएका कारण सहकारीका संघहरुमा बामपन्थीको बाहुल्यता देखिएको हो । एलाईन्स गठन पश्चात भएका निर्वाचनमा हामीले आशातित सफलता प्राप्त गरेका छौं । हामी संगठित हुँदा नेतृत्वतहमा जिल्लादेखि राष्ट्रियस्तरसम्म हाम्रा साथीलाई पु¥याउन सक्छौं र अहिलेकै अवस्थामा पनि हामी अरू कुनै उद्देश्यका लागि सहकारीका संघहरूलाई प्रयोग गरेर सहकारीका मुल्यमान्यता मर्ने गरी काम गर्न दिदैनौँ ।
बामपन्थीलाई तपाईहरुले नै ठाउँ दिनुभएको हो नि, अहिले किन रोईकराई गर्नु भएको छ त ?
तपाईले सही कुरा गर्नुभयो, हामीले नै उहाँहरुलाई लिएर आएको हो । किन उहाँहरुलाई उपस्थिती जनाएको हो भने सहकारी आन्दोलनमा सबै सँगसँगै जानु पर्छ । हामी एक्लै गएर हुदैँन भनेर उपस्थिती जनाएको हो, त्यो बेला संघ बनाउँदा बामपन्थी साथी खोजेर राख्ने गरेका थियौँ । तर उहाँहरुको पार्टीबाटै सहकारीलाई क्याप्चर गर्ने रणनीति तय भयो । प्रारम्भिक संस्थादेखि नै सो अनुरुप कार्य भए . उहाँहरूको पार्टीले सहकारी विभाग गठन ग¥यो । कार्यकर्तासम्म आर्थिक कार्यक्रम लैजाने माध्यमकारुपमा यसलाई प्रयोग गर्ने काम गरियो । आफ्नो पकड भएका संघहरु पार्टीको सम्पर्क कार्यालयको रुपमा विकसित गरियो । के यो विकृति होईन ? एमालेले मात्र प्रयोग गर्दा एकलौटी हुन्छ, त्यसका विरूद्ध हामीले संगठित रूपमा हस्तक्षेप गर्दा उनीहरू पछि हट्नुपर्ने अवस्था आउँछ । त्यस अवस्थामा फेरी सहकारी अभियानको नेतृत्व कसले गर्ने भन्ने कुरामा सहकारी अभियानकै व्यक्तिहरू अगाडि आउँछन्, त्यति बेला पार्टी प्रधान कुरा रहँदैन र यो आन्दोलन सहकारीकर्मीकै आन्दोलन हुन्छ । तर त्यो दिन कुर्नु पर्छ ।
कहिलेसम्म त्यो कुरा संभव हुन्छ त ?
त्यो हाम्रो काममा भर पर्छ । जबसम्म हामी संगठित हुन सक्दैनौं तबसम्म यो अवस्था रहन्छ । प्रारम्भिक संस्थामा प्रजातन्त्रवादी साथीहरुको उपस्थिति संख्यात्मक रुपमा बलियो छ । मात्र संगठित गर्ने र प्रतिनिधि व्यवस्थि तगर्ने कुरो हो ।

कम्युनिष्टहरूले भूमिगतरुपमा सहकारीमा राजनीति गरेका रहेछन् होईन त ? त्यसो भए आज कांग्रेसले खुलारुपमा गर्दैछ, यसरी खुलारूपमा सहकारीमा राजनीति हुँदा सहकारीको स्थिती के हुन्छ ?
त्यो सत्य होइन, हिजो पनि एमालेले सहकारीमा खुलारुपमा राजनीति गरेको थियो । जिल्ला स्तरका सबै संघ, केन्द्रीय संघहरू, राष्ट्रिय सहकारी बैंक, राष्ट्रिय सहकारी संघको निर्वाचनमा एमालेको पार्टी कार्यालयबाट उम्मेदवारको निर्णय भएको छ र त्यहिँ गएर विजयोत्सव मनाईएको छ, के यो खुला राजनीति होईन ? कसरी सहकारीमा भूमिगत राजनीति भयो । अहिले एलाईन्स आएर खुला भयो अब हामी पनि त्यसरी नगई नहुने बाध्यता भयो भन्नु गलत हो । भिन्न बिचारधारा भएका साथीहरुलाई बिच्काउने र यसरी जान हुदैँन थियो कि क्या हो भनेर भ्रमित बनाउनु बाहेक अरु केही होइन । हामी त एमाले, माओवादी एवम् अरू पार्टीको पनि हाम्रो जस्तो एलाईन्स बनोस् भन्ने चाहन्छौं । तीनचारवटै एलाईन्सबीच पनि सहमती हुन्छ नि त । सहकारीका लागि आवश्यक कुरा के हो त्यसैमा छलफल हुन्छ । कानून, ऐन, नियम नीतिका विषयका विषयमा के गर्ने भन्ने व्यापक छलफल हुन पाउँछ । हाम्रो जस्तै अरुको एलाईन्स हुदाँ केही फरक पर्दैन । अहिले त कहाँ जानु ? हाम्रो एलाईन्स छ उहाँहरू पार्टीबाट परिचालित हुनुहुन्छ, उहाँहरुको संवादको कुनै अर्थ रहदैन । उहाँहरूको पार्टीमा गएर सहकारीबारे संबाद हामी गर्न सक्दैनौँ, समस्या यस्तो छ ।
एलाईन्सको संगठन कसरी बिस्तार गर्दै हुनुहुन्छ ?
४६ जिल्लामा हाम्रो तदर्थ समिति छ । हाम्रो केन्द्रिय कमिटीले पदाधिकारीको कार्यव्यवस्थापन समिति निर्माण गरेको छ । समितिले तीन काम प्राथमिकतामा राखेको छ, आन्तरिक व्यवस्थापन, कार्यालय स्थापना र विधिगत रूपमा सांगठनिक संरचना निर्माण । तदर्थ समिति बनेका जिल्लामा अधिवेशन गर्न कार्यविधि तयार गर्दछौं । बाँकी रहेका जिल्लामा तदर्थ समिति गठन गर्न निर्देशन दिएका छौँ । चैत्रसम्म ७० जिल्लामा पुग्छौं । हरेक निर्वाचन क्षेत्र स्तरका समिति पनि निर्माण गरिनेछ । यसले सहकारी आन्दोलनलाई पनि सहयोग गर्छ र लोकतन्त्रवादीहरुलाई पनि । हाम्रो फोकस यसैमा छ ।

सहकारीको विकासका लागि एलाईन्स लाग्छ भन्दै गर्दा एलाईन्स राजनीतिक फड्को मार्ने खुड्किलो मात्र बन्ने त होइन ?
तपाईले प्रश्न गर्नु स्वभाविक नै हो । राजनीतिक आबद्व भएका, आफ्नो समयमा सक्रियरुपमा राजनीति गरेका साथीहरु नेतृत्व आउछन् र छौँ पनि । तथापी हामी सबै सहकारीमै बढी क्रियाशील भएका मान्छे नेतृत्वतहमा छौं । केन्द्रिय समितिमा अधिकांश सहकारीसँग बलियो रूपले जोडिएका व्यक्तिहरू नै हुनुहुन्छ एलाईन्समा । राजनीति फड्को मार्न भन्दा पनि सहकारी आन्दोलनको विकास, परिमार्जन, बिस्तार गर्ने कुरा प्रमुख हुन्छ । कोही साथी यहाँबाट उठेर माथी गए भने पनि त्यो राम्रो कुरा हो । उसले त त्यहाँ गएर सहकारीकै हितमा काम गर्छ अनि कांग्रेसले पनि सहकारी अभियानमा आफ्नो आधिकारिक उपस्थिति देखाउँछ । तर हामीले आन्दोलनको स्प्रिटलाई विगारेर राजनीतिक खुड्किलो चढ्ने रुपमा लिएका छैनौँ ।


प्र तिक्रिया दिनुहोस !

सम्बन्धित खबरहरु

प्रोबेसन कार्यक्रम अन्तर्गत गौरीशंकर क्लष्टरमा आबद्ध साकोसहरुबीच असल सिकाई आदान प्रदान
कैलालीको बर्दगोरियामा सहकारी व्यवस्थापन तालिम सञ्चालन
नवलपुरमा कोपोमिस दाखिला तथा भाखा नाघेको ऋण व्यवस्थापन कार्यक्रम सम्पन्न
सुनसरीमा साकोसहरुबीच असल सिकाई आदान प्रदान